ออพติไมเซชันที่พึ่งพาการสร้างแบบจำลอง (model-dependent optimization) หมายถึงการดำเนินการอย่างสมบูรณ์มีประสิทธิภาพหรือปฏิบัติได้ให้มากที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ โดยสร้างความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรที่ควบคุมได้ (controllable variables) หรือตัวแปรอิสระ (independent variables) กับตัวแปรตาม (dependent variable) หรือผลตอบสนอง (response) ในทางเภสัชกรรมตัวแปรอิสระได้แก่ตัวแปรในแง่ของตำรับ และกระบวนการดำเนินการผลิตที่ผู้พัฒนาตำรับสามารถควบคุมและเปลี่ยนแปลงได้ ส่วนตัวแปรตามได้แก่คุณสมบัติในรูปแบบเชิงปริมาณ (quantitative) ของเภสัชภัณฑ์ที่ผลิตขึ้นมา ในกระบวนการออพติไมเซชันจะหาความสัมพันธ์ดังกล่าวผ่านการดำเนินการทดลองผลิตเภสัชภัณฑ์ โดยทำการเปลี่ยนแปลงระดับของตัวแปรอิสระต่าง ๆ ในตำรับและกระบวนการผลิตที่สนใจศึกษาอย่างมีระบบ ด้วยการใช้การออกแบบการทดลองเชิงสถิติ (statistical experimental design) จากนั้นจึงนำผลการทดลองที่ได้มาสร้างความสัมพันธ์ระหว่างคุณสมบัติของเภสัชภัณฑ์กับระดับของตัวแปรอิสระต่าง ๆ โดยใช้การถดถอยพหุคูณ (multiple regression) บทความนี้กล่าวถึงหลักการของการดำเนินการออพติไมเซชันที่พึ่งพาการสร้างแบบจำลองด้วยวิธีพื้นผิวตอบสนอง โดยอาศัยการทำการทดลองโดยใช้การออกแบบการทดลองเชิงสถิติชนิดต่าง ๆ เพื่อคัดกรองหาตัวแปรอิสระที่มีผลอย่างมีนัยสำคัญต่อผลตอบสนอง (response) ซึ่งในทางเภสัชกรรมได้แก่คุณสมบัติที่ต้องการของผลิตภัณฑ์ และอาศัยการพิจารณาถึงการเปลี่ยนแปลงของพื้นผิวตอบสนองเพื่อนำไปสู่การเลือกระดับตัวแปรอิสระที่มีนัยสำคัญต่าง ๆ ดังกล่าวที่ทำให้สามารถผลิตผลิตภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติที่เหมาะสมตามต้องการโดยการพิจารณาจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว

ออพติไมเซชัน, วิธีพื้นผิวตอบสนอง, การถดถอยพหุคูณ