บทคัดย่อ
เอ็น-อะเซทิลซิสเทอีน (N-acetylcysteine; NAC) เป็นยาหลักในการรักษาภาวะพิษจากพาราเซตามอล ทำหน้าที่เป็นสารตั้งต้นในการสร้างกลูตาไธโอน (glutathione) ในตับ และจับกับสารเมแทบอไลต์ที่ว่องไวต่อปฏิกิริยา (reactive metabolite) คือ N-acetyl-p-benzoquinone imine (NAPQI) อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติทางคลินิก พบว่าหลังการเตรียมสารละลาย NAC สำหรับให้ทางหลอดเลือดดำ อาจเกิดการเปลี่ยนจากไม่มีสีเป็นสีชมพูหรือม่วงอ่อน ๆ ซึ่งก่อให้เกิดข้อสงสัยเกี่ยวกับความคงตัวและความปลอดภัยของยา บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายกลไกการเปลี่ยนสีของ NAC ในมุมมองทางวิทยาศาสตร์เภสัชกรรมและเภสัชเคมี รวมถึงประเมินผลกระทบต่อประสิทธิภาพทางคลินิก โดยอาศัยข้อมูลจากกรณีศึกษาและการทบทวนวรรณกรรม พบว่าการเปลี่ยนสีดังกล่าวมีความสัมพันธ์กับปฏิกิริยาออกซิเดชัน (oxidation) ของหมู่ไธออล (thiol) ซึ่งนำไปสู่การเกิด N,N’-diacetylcystine (DiNAC) โดยมีปัจจัยเร่งสำคัญ ได้แก่ ออกซิเจน ค่าความเป็นกรด-ด่าง อุณหภูมิ และสภาวะแวดล้อมในการเก็บรักษา ๆ แม้ว่า เอกสารกำกับยาจะระบุว่าการเปลี่ยนสีนี้ไม่มีผลต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์ เนื่องจากยังมี NAC คงเหลือในปริมาณที่เพียงพอ และ DiNAC ถูกเปลี่ยนกลับเป็น NAC และในที่สุดกลายเป็นกรดอะมิโน cysteine ซึ่งเป็นสารตั้งต้นในกระบวนการสังเคราะห์ glutathioneได้ อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนสีที่รุนแรงขึ้น อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพและความปลอดภัยของยา ดังนั้น ในทางปฏิบัติ ควรเลือกใช้ตัวทำละลายที่